भोटेकोशी बाढी शव पहिचान: प्रहरीका तीन उपाय

२७ भदौ, काठमाडौं ।

भोटेकोशी बाढी शव पहिचान कार्यलाई दु्रत र वैज्ञानिक बनाउन नेपाल प्रहरीले आधुनिक विधिविज्ञान प्रविधिको प्रयोग थालेको छ। भोटेकोशी नदीमा आएको भीषण बाढीका कारण ज्यान गुमाएका तर तत्काल सनाखत हुन नसकेका मृतकहरूको शव पहिचानका लागि प्रहरीले डिएनए परीक्षण, औँठाछाप र फोटो भिडान गरी तीन प्रमुख वैज्ञानिक विधिहरू अपनाएको छ। बाढीका कारण शवहरू विकृत अवस्थामा भेटिएकाले परम्परागत तरिकाबाट पहिचान गर्न कठिन भएपछि प्रहरीले यी प्रविधिहरू एकसाथ अघि बढाएको हो।

प्रहरी अधिकारीहरूका अनुसार बाढीका कारण क्षतविक्षत भएका वा लामो समय पानीमा रहँदा चिन्न नसकिने भएका शवहरूको पहिचानका लागि डिएनए (DNA) परीक्षणलाई मुख्य र अकाट्य आधार मानिएको छ। यसका लागि मृतकको शरीरबाट जैविक नमुना सङ्कलन गरी दाबी गर्न आउने सम्भावित आफन्तहरूको डिएनएसँग प्रयोगशालामा मिलान गर्ने कार्य भइरहेको छ। त्यसैगरी, अलि सुलभ र तत्काल नतिजा दिन सक्ने शवहरूको हकमा औँठाछापको बायोमेट्रिक डाटाबेस तथा नागरिकता वा राष्ट्रिय परिचयपत्रका विवरणसँग मिलान गर्ने काम समेत तीव्र पारिएको छ।

यसका साथै प्रहरीले मृतकहरूको हुलिया, कपडा, गहना र शारीरिक चिन्हका आधारमा लिइएका तस्बिरहरूलाई आफन्तले उपलब्ध गराएका पुराना तस्बिरहरूसँग फोटो भिडान (तस्बिर मिलान) गर्ने विधि पनि प्रयोगमा ल्याएको छ। तस्बिर र शारीरिक विवरणका आधारमा पहिचानको प्रारम्भिक खाका तयार पारिने र त्यसलाई अन्तिम पुष्टि गर्न बायोमेट्रिक वा डिएनए प्रविधिको सहारा लिने रणनीति नेपाल प्रहरीले अपनाएको छ। यसले शोक सन्तप्त परिवारलाई आफ्ना प्रियजनको शव शीघ्र प्राप्त गर्न सघाउ पुग्ने विश्वास लिइएको छ।

पहिचान प्रक्रियालाई ढिलाइ नगरी छिटो र प्रभावकारी बनाउन सङ्कलित जैविक नमुनाहरूलाई काठमाडौँस्थित आधुनिक प्रयोगशालाहरूमा पठाएर परीक्षण कार्य धमाधम भइरहेको छ। नेपाल प्रहरीको केन्द्रीय विधिविज्ञान प्रयोगशालाका साथै काठमाडौँको खुमलटारस्थित नेपाल विज्ञान तथा प्रविधि प्रज्ञा–प्रतिष्ठान (नास्ट) को प्रयोगशालामा डिएनए नमुनाहरूको विस्तृत विश्लेषण भइरहेको जानकारी दिइएको छ। दुवै प्रयोगशालाका दक्ष प्राविधिक टोलीले परीक्षण कार्यलाई तीव्रता दिएका छन्।

प्राकृतिक विपद्का समयमा मृतकसँगै उनीहरूका परिचयपत्र र कागजातहरू समेत बग्ने वा नष्ट हुने भएकाले शव पहिचानमा ठूलो चुनौती थपिने गर्दछ। यस्तो जटिल अवस्थामा नेपाल प्रहरीको अनुसन्धान टोलीले सम्भावित आफन्तहरूसँग निरन्तर सम्पर्क गरी डिएनए नमुना (जस्तै रगत वा र्‍याल) संकलन गर्ने कार्यलाई प्राथमिकता दिएको छ। नास्ट र प्रहरीको विधिविज्ञान प्रयोगशालाको संयुक्त प्रयासले परीक्षणको नतिजा तुलनात्मक रूपमा चाँडो आउने अपेक्षा गरिएको छ।

भोटेकोशी नदीमा आएको बाढीका कारण पुगेको मानवीय र भौतिक क्षतिको अन्तिम विवरण संकलन गर्ने क्रम अझै जारी छ। नेपाल प्रहरी, सशस्त्र प्रहरी बल र नेपाली सेनाको संयुक्त उद्धार टोलीले बाढी प्रभावित क्षेत्र तथा नदी तटीय इलाकाहरूमा खोजी तथा उद्धार कार्य जारी राखेको छ। भेटिएका शवहरूको कानुनी प्रक्रिया पूरा गरी सुरक्षित राखिएको छ ताकि वैज्ञानिक परीक्षणपछि वास्तविक हकदार परिवारलाई हस्तान्तरण गर्न सकियोस्।

गृह मन्त्रालय तथा नेपाल प्रहरीले बाढीका कारण बेपत्ता भएका आफ्ना आफन्तको खोजीमा रहेका नागरिकहरूलाई नजिकैको प्रहरी कार्यालय वा जिल्ला प्रशासन कार्यालयमा सम्पर्क गरी आवश्यक विवरण उपलब्ध गराउन अपिल गरेको छ। आफन्तको हुलिया, फोटो र जैविक नमुना समयमै उपलब्ध गराउनाले भोटेकोशी बाढी शव पहिचान प्रक्रिया थप सहज हुने र पीडित परिवारले आफ्ना प्रियजनको अन्तिम संस्कार गर्न पाउने प्रहरीले जनाएको छ।